Yaşlı bir yakına bakmak, sevgi ve bağlılıkla üstlenilen ancak fiziksel ve duygusal olarak yorucu bir sorumluluktur. Uzun süren bakım sürecinde bakım veren aile üyeleri, kendi ihtiyaçlarını ihmal ederek tükenmişlik yaşayabilir. Tükenmişlik hem bakım verenin sağlığını hem de verilen bakımın kalitesini olumsuz etkiler. Bu nedenle işaretleri fark etmek ve önlem almak çok önemlidir.
Tükenmişliğin işaretleri
- Sürekli yorgunluk ve enerji kaybı
- Uyku sorunları
- Sabırsızlık, öfke ve kolay sinirlenme
- Umutsuzluk ve çaresizlik hissi
- Sosyal hayattan uzaklaşma
- Kendi sağlığını ihmal etme
- Bakım verdiği kişiye karşı kırgınlık
- Baş ağrısı, sırt ağrısı gibi fiziksel şikâyetler
Neden ortaya çıkar?
Sürekli sorumluluk, yetersiz uyku, kendine zaman ayıramama, mali kaygılar, aile içi destek eksikliği ve yaşlının durumunun kötüleşmesi tükenmişliğe yol açabilir. Bakım verenin aynı zamanda çalışması ve kendi ailesine karşı sorumlulukları olması da yükü artırır.
Önleme yolları
- Kendinize düzenli olarak zaman ayırın.
- Bakım sorumluluğunu aile üyeleriyle paylaşın.
- Yardım istemekten çekinmeyin.
- Uyku, beslenme ve sağlık kontrollerinizi ihmal etmeyin.
- Arkadaşlarınızla bağlantınızı koruyun.
- Gerçekçi beklentiler belirleyin.
Destek kaynakları
- Evde bakım elemanı ya da belediye hizmetleri
- Gündüzlü bakım merkezleri
- Kısa süreli kurum konaklaması
- Bakım veren destek grupları
- Psikolojik danışmanlık
Suçluluk duygusu
Pek çok bakım veren, kendine zaman ayırdığında ya da yardım aldığında suçluluk hisseder. Oysa kendine bakmak, yakınınıza daha iyi bakabilmenin ön koşuludur. Dinlenmiş ve güçlü bir bakım veren, daha sabırlı ve özenli bir bakım sunar.
Profesyonel yardım
Tükenmişlik belirtileri uzun süre devam ediyor, günlük yaşamınızı ciddi şekilde etkiliyor ya da umutsuzluk hissi yoğunlaşıyorsa bir doktor ya da psikologdan destek almanız önemlidir.
Kurum bakımını değerlendirmek
Evdeki bakım artık sürdürülemez hale geldiğinde kurum bakımını değerlendirmek, yakınınızı terk etmek değil; onun ve sizin sağlığınızı korumak anlamına gelir.
Küçük adımlarla başlamak
Tükenmişliği önlemek için büyük değişiklikler yapmak her zaman gerekmez. Haftada birkaç saatlik yardım almak, gün içinde kısa molalar vermek, bir arkadaşla düzenli telefon görüşmesi yapmak gibi küçük adımlar bile fark yaratabilir. Önemli olan bu adımları düzenli hale getirmektir.
Bakım verenin hakları
Bakım veren kişilerin de dinlenme, kendi sağlığını koruma, yardım isteme ve sınır koyma hakları vardır. Bu hakları hatırlamak, suçluluk duymadan kendine bakmayı kolaylaştırır.
Mola ihtiyacı için bakım verenin mola ihtiyacı yazımızı, destek kaynakları için bakım verenlere destek kaynakları rehberimizi okuyabilirsiniz.
